ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى
78
شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )
سادهتر از همه ، شرب سه تا پنج مثقال هليلهء سياه نيم كوفته با قدرى شكر خام « 1 » مىباشد و مىتوان همان هليله را نرم كوفته و با شكر سفيد يا سرخ حب كنند . فصد : در صورتى كه علائم دلالتكننده بر ازدياد يا فساد كيفيت خون بروز كند ، بايد باسليق راست را فصد نمايند ؛ اعمّ از اينكه درد در سمت راست بدن باشد يا مفاصل سمت چپ ؛ امّا فصد دوم را اگر لازم باشد و درد در سمت چپ باشد ، از باسليق سمت چپ كه مخالف در يك قطر است بايد نمايند ؛ زيرا در صورت بودن ماده در سمت راست ، مخالفت در دو قطر لازم نيست و اگر هم ماده در سمت چپ باشد ، مخالفت در دو قطر ، در فصد اول ضرورت دارد نه در فصد دوم . از اين نكته غافل مباش كه منفعتهاى عمدهيى بر آن مترتب است . « 2 » فصد را بايد يك روز بعد از روز امالهء دوّم يا روز بعد از شرب مسهل مشروب و بعد از اينكه منضج را خورده باشد ، به فاصلهء ساعتى پيش از ناهار انجام داد . لازم است كه يك روز بعد از فصد ، مسهل مشروب ميل نمايند . و اگر هم قى كردن براى بيمار صعوبتى ندارد ، شرب يك مقيّىء متوسط در قوت و ضعف ، نفع بليغى مىنمايد ؛ خصوصا اگر در اثر شرب مسهل ، حالت تهوّع پيدا كند و بلافاصله مسهل را قىء نمايد كه در اين صورت ، بايد به شرب مقيىء ، مواد موجود در مفاصل را ريشهكن سازند . امّا اگر بعد از شرب مسهل مشروب ، فورا حالت قىء پيدا نكرد ، بلكه مسهل را ساعتى يا بيشتر در معده داشت و بعد حالت قى پيدا كرد ، اين قىء كردن مسهل ، نه فقط ضرر ندارد بلكه خيلى هم مفيد است ؛ زيرا در چنين صورتى كه مشروب قدرى در معده بماند ،
--> ( 1 ) . وقتى آب نيشكر را مىگيرند ، شكر خام مىنامند و وقتى بپزند شكر تهيه مىشود . م . ( 2 ) . دليل لزوم تقديم اماله و مسهل بر فصد در تعليقهء ( 221 ) در صفحهء 83 مذكور است .